Bir Şiir Tahlili (behçet Necatigil`den Kilim) (1)

2 / 6 / 2008  Pazartesi tarihinde Erturan Elmas tarafından eklendi, 277 kez okundu...

“BİR ŞİİR TAHLİLİBEHÇET NECATİGİL’DEN “KİLİM”Bir şiirin edebî değerini anlayabilmek için önce şairin hayatını, karakterini ve edebî kişiliğini; ayrıca o devrin siyasî ve sosyal olaylarını, edebiyata hâkim olan edebî akımları bilmek gerekir. Bu bilgilere sahip olunmadan yapılacak bir eleştiri yazısındaki yorumlar, övgüler ve ten...”

Okuyucu Puanı ;

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

Bir Şiir Tahlili (behçet Necatigil`den Kilim) (1)

BİR ŞİİR TAHLİLİ

BEHÇET NECATİGİL’DEN “KİLİM”

Bir şiirin edebî değerini anlayabilmek için önce şairin hayatını, karakterini ve edebî kişiliğini; ayrıca o devrin siyasî ve sosyal olaylarını, edebiyata hâkim olan edebî akımları bilmek gerekir. Bu bilgilere sahip olunmadan yapılacak bir eleştiri yazısındaki yorumlar, övgüler ve tenkitler karanlıkta nişan almak gibi isabetsiz sonuçlar doğurur. İşte bu yüzden Behçet Necatigil’in “Kilim” başlıklı şiirini tahlil etmeden önce, şairin edebî kişiliğinden bahsetme ihtiyacı hissettim.

Necatigil; Fuzulî, Yunus, Haşim, Dağlarca gibi birçok büyük şairin aksine hayal gücü son derece zayıf bir şairdir. Onda özgün imgelerle, coşkun hayallerle bezenmiş hülyalı ve düşsel şiir yazma yeteneği ve muhayyilesi yoktur. Argo tabirle “edebiyat parçalama” becerisine sahip değildir. Nitekim şair de bu konudaki yetersizliğini bilerek bir şiirinde şöyle diyor:

Lâmbaları yaktım ki
Sisli İstanbul, çıplak oda
Yok içinde gördüklerimin biri
Güldüm: Ben kim oluyorum da
Yazıyorum hülyaların şiirini?

Coşku dolu, hayal ürünü, rüyalı şiirler yazamayan bir şair ne anlatabilir şiirlerinde? Elbette ki yaşadığı hayatı ve sosyal çevreyi… Bu nedenle Necatigil ev ve aile hayatını, çevresini yani havasını teneffüs edip suyunu içtiği İstanbul’u kaleme almıştır. Onun birçok şiirinde eşikteki terlikten apartmanların bacasına kadar ev ve aile hayatıyla ilgili motifler görülür.

“Aile Durumu, Evin Hâlleri, Kapı, Bir Kapı, Bir Ev ve Bir Çocuk, Bir Yatak ve Bir Pike, Çatı, Evler, Dışarda, Çocuklar, Eski Sokak, Başsağlığı…” gibi şiir başlıkları bu fikrimizin ispatı olan az sayıda örnektir.

Bir şiirine “Yaşamak azaptır çoğu zaman” dizesiyle başlayan Necatigil, mutsuz ve karamsar bir kişidir. Şiirlerinin çoğuna karamsarlık hâkimdir. O, evin eşiğinde, odalarda, apartmanlarda ve İstanbul’un caddelerinde, hatta rengârenk vitrinlerde daima hüzün, çürüme, kasvet arar ve aradıklarını da mutlaka bulur. Dış dünyanın tüm nesneleri ve hayatın cilveleri karşısında kendini güçsüz hissederek ezilir ve bunalır.

Dış âlem karşısında sürekli rahatsız olan şair bir şiirinde renkli ışıklarla donatılmış bir mağaza vitrinine bakarak şöyle der:

Alay eder küçümser eziliriz girsek
Hep paraya saygı camlar
Camların ardı sırnaşık kirli
Yapışkan çarpar
Evimize gidelim

Lüks mağazaların karşısında duraklayıp ezilen fakir ve orta hâlli vatandaşların yüzlerce defa hissettiği bu duyguları dile getiren şair, biricik sığınak olarak evini görmektedir. “Eve dönmek, mutluluğu evde aramak” Necatigil’in şiirlerindeki en belirgin temadır.

Fakat anlattığı ev hayatı da şen şakrak insanların mutlulukla gülümsediği bir ortam değildir. Bir şiirinde şöyle diyor:

“Kapalı kaynar tencerem,
Bilinmez et mi pişer, dert mi?”

Bu unutulmaz iki dizeyle aile hayatında sorunlar yaşadığını, mutluluğa ulaşamadığını vurgulamaktadır. Onun karamsarlığını ortaya koyan en güzel örnek sanıyorum ki aşağıdaki üç dizedir:

“Biliyorum saadet
Bana bu dünyada gelmez
Ölümü bekliyorum.”

Necatigil’e ait bir şiirden aldığım aşağıdaki bentler, onun mutsuzluğu ve karamsarlığı hakkında yazdıklarımı çürüten bir örnek değildir:

Sağ çıkıp günlük savaştan
Evin yolunu tutmuşum
Yemek yedik, çocuklar uyudu
İniyor üstüme yavaştan
Allah’ın beyaz bulutu
Kederleri unutmuşum

Hayatta olduğuma
Seviniyorum şimdi
Kavuştum çoluk çocuğuma
Koltuğuma uzandım, rahatım
Kahve içime sindi
Başladı gecelik sultanım.

Bu bentlerde sorunsuz bir aile tablosu çizilerek evin rızkını kazanan bir babanın mutluluğu ifade ediliyor. Bu tablo Necatigil’in bir hayalidir; evlenmeden önceki hayali… Bekârlığında yazdığı bu şiir ile evlendikten sonraki şiirleri mukayese ettiğimizde aradığı mutluluğu ev hayatında da bulamadığını rahatlıkla görürüz.

Yaşanılan hayattan rahatsız olma duygusu her insanda az veya çok mevcuttur. Necatigil’in yüzlerce defa vurguladığı “eve dönme, mutluluğu ev hayatında arama” temi belki de ana rahmine dönme arzusunun bir tezahürüdür.

Edebî eserlerde kişisel hayat tecrübeleri anlatılırsa o eser sadece yazan kişi tarafından okunur ve iç dökmeden ileri gidemez. Çünkü yazdıklarının sosyal bir anlamı ve değeri yoktur. Necatigil’in şiirdeki başarısı işte bu noktadadır. O, kişisel olanda beşerî olanı yakalamış ve milyonlarca insanın duygularına tercüman olmayı bilmiştir.

“Kapalı kaynar tencerem” dizesinde kendisinden bir parça bulmayan insan var mıdır şu dünyada? Veya orta hâlli vatandaşların hangisi “vitrinlerin saygısının hep paraya” olduğunu hissetmemiştir? Necatigil, kişisel tecrübelerinden yola çıkarak çağımızın çarpıklıklarını, insanların ezilmişliğini, mutsuzluğunu ve yalnızlığını çarpıcı ifadelerle vurgulamış bir şairdir.

Bu girişten sonra tahlil etmek istediğimiz “Kilim” başlıklı şiiri okuyabiliriz.

(Devamı var)