Paragraf Oluşturma (1)

22 / 4 / 2008  Salı tarihinde Erturan Elmas tarafından eklendi, 231 kez okundu...

“PARAGRAF OLUŞTURMAKelime anlam birimidir. “Kalem” denilince gözlerimizin önünde yazmaya yarayan bir gereç canlanır; “ağaç” denilince gövdesi, dalları ve yapraklarıyla doğal bir varlık düşünürüz. Tıpkı bunlar gibi “bulut, yeni, koşmak” kelimeleri de bize bir varlığı, bir niteliği veya bir hareketi çağrıştırır. ...”

Okuyucu Puanı ;

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

Paragraf Oluşturma (1)

PARAGRAF OLUŞTURMA

Kelime anlam birimidir. “Kalem” denilince gözlerimizin önünde yazmaya yarayan bir gereç canlanır; “ağaç” denilince gövdesi, dalları ve yapraklarıyla doğal bir varlık düşünürüz. Tıpkı bunlar gibi “bulut, yeni, koşmak” kelimeleri de bize bir varlığı, bir niteliği veya bir hareketi çağrıştırır. Bir dilde varlıkları, kavramları, nitelikleri ve hareketleri karşılayan kelime sayısı ne kadar fazlaysa o dil, o kadar zengin demektir.

Bu tespitten hareketle edebi eser oluşturmaya niyetlenen bir kişinin edebi gücü ile kelime dağarcığının zenginliği arasında paralellik kurabiliriz. Bir şair veya yazar ne kadar çok kelime biliyorsa duygu ve düşüncelerini o kadar rahat ifade eder. Shakespeare, Tolstoy, Honore de Balzac gibi meşhur edebiyatçılar kelime dağarcığı çok zengin kişilerdir. Bizde bu kategoride anılacak kişiler Peyami Safa ve Nurullah Ataç’tır.

Kelimeler dizisi cümleyi meydana getirir. Cümle yargı birimidir. Yani cümle; bir duyguyu, düşünceyi veya olayı tam olarak anlatan kelime dizisidir. Türkçe cümle yapısında özne başta, yüklem sonda, tümleçler ortadadır. Bizim geleneksel cümle yapımız budur diyerek hep aynı tip cümleler kurmak bir çölde tren yolculuğu yapmaya benzer: Sıkıcı, renksiz ve tekdüze…

İyi bir yazar bazen kurallı, bazen devrik; bazen uzun, bazen kısa cümlelerle anlatımını canlı ve akıcı kılmalıdır? Gerçek veya sözde soru cümleleriyle, eksiltili cümlelerle yazısına güzellikler katmalıdır. Kısaca Türkçe cümle yapısının tüm imkânlarını bilmeli ve yazılarında bildiklerini uygulayabilmelidir. Bu yeteneğe sahip bir yazarın üslûbunu ovalardan, vadilerden, köylerden, kentlerden geçen bir trenle seyahat yapmaya benzetebiliriz. Böyle bir yolculukta dışarıdaki manzara sürekli değişir ve yolcunun dikkati hep canlı kalır.

Meselâ İstiklâl Marşı’ndaki “Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?” dizesi sözde soru cümlesidir. Şair bu cümleyi özne / tümleç / yüklem sıralamasına uyarak “Herkes bu cennet vatanın uğruna feda olur.” şeklinde yazsaydı bu dize hiç de şairane olmazdı ve okuyucuyu fazla etkilemezdi.

Art arda sıralanmış cümleler paragrafı oluşturur. Paragraf ise düşünce birimidir. Yani bir paragraf tek bir fikir çerçevesinde oluşur. Diyelim ki okullarımızın eğitim-öğretim sorunlarını içeren bir makale yazacağız. Paragrafın birinde sınıfların kalabalık oluşundan; diğer paragrafta okullarda müzik, spor salonu gibi mekânların bulunmayışından; bir başka paragrafta ikide bir değişen sınav sistemlerinden vb. bahsetmeliyiz.

Paragrafın birinde “altmış kişilik sınıflarda eğitim-öğretim yapılamaz” düşüncesini işliyorsak o paragrafta velilerin ilgisizliğinden bahsedemeyiz. Veya bir paragrafta ÖSS, OKS gibi sınavların öğrenciyi bunalıma sürüklediğini, veliye ise dershane masrafları nedeniyle külfet yüklediğini anlatıyorsak öğretimin ezberci bir nitelik kazandığını vurgulayamayız. Velilerin ilgisizliği, öğretimin ezbere dayanması aynı yazının başka paragraflarında ele alınmalıdır.

Roman, hikâye, makale, deneme, mektup… Türü ne olursa olsun her yazının bir yazılış amacı vardır. Bu amaç o yazının ana düşüncesidir. Ben ana düşünceyi bir denize benzetirim. Nasıl ki bir denizi ırmaklar, dereler, derecikler, yağmur ve kaynak suları besliyorsa bir yazının ana düşüncesini de paragraflar besler. Giriş, gelişme ve sonuç paragrafları hep bir ana düşüncenin destekleyicisi veya ispatlayıcısıdır.

(Devamı var)