Paragraf Oluşturma (4)

1 / 5 / 2008  Perşembe tarihinde Erturan Elmas tarafından eklendi, 252 kez okundu...

“Paragrafın bir fikir küme’si olduğunu daha önce ifade etmiştik. Evet, paragraf bir fikir küme’sidir; yani birbiriyle ilgili cümleler topluluğudur. Paragraftaki her cümle konu, düşünce ve dil-anlatım yönünden birbiriyle bağlantılı olmalıdır. Kısaca her cümle aynı konuyu ele almalı, belirli bir ana düşünceyi desteklemeye yönelik olmalı...”

Okuyucu Puanı ;

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

Paragraf Oluşturma (4)

Paragrafın bir fikir küme’si olduğunu daha önce ifade etmiştik. Evet, paragraf bir fikir küme’sidir; yani birbiriyle ilgili cümleler topluluğudur. Paragraftaki her cümle konu, düşünce ve dil-anlatım yönünden birbiriyle bağlantılı olmalıdır. Kısaca her cümle aynı konuyu ele almalı, belirli bir ana düşünceyi desteklemeye yönelik olmalı ve cümleler arasında bağlantı kelimeleri bulunmalıdır.

Bu nedenle paragraftaki cümleleri bir zincirin halkalarına benzetebiliriz. Zincirin halkalarından birini çıkaramazsınız; çıkardığınız an kopukluk meydana gelir. Tıpkı bunun gibi iyi kurulmuş bir paragraftan herhangi bir cümleyi çıkarmak mümkün değildir. Cümlelerden birini silerseniz okuyucu bir eksikliğin veya bir aksaklığın olduğunu sezebilmelidir.

Bunun tam tersini de söyleyebiliriz: Bir zincirin halkaları arasına başka bir halka koyamazsınız. Bunu yaparsanız gereksiz halka hemen göze çarpar. Konu, düşünce ve dil birliğine sahip cümlelerden oluşan iyi kurulmuş bir paragrafta herhangi iki cümle arasına farklı bir cümle sıkıştıramazsınız. Bunu yaparsak okuyucu o paragraftaki gereksiz cümleyi, konu dışı unsuru hemen görebilmelidir.

Aşağıdaki paragrafı bu bakış açısıyla inceleyelim:

“(1)Bir şair, başkalarının şiirlerinde geçen kelimeleri kullanabilir. (2) Bunun gibi o şiirlerin konularını, temlerini, düşüncelerini yeniden işleyebilir. (3) Ama bu özellik onu ‘taklitçi’ yahut ‘değersiz’ saymayı gerektirmez. (4) Yeter ki o, bu kullanış ve işleyişte başkalarından ayrılabilsin. (5) Başkalarından aldıklarına, etkilenmelerine kendi kişiliğinin damgasını basabilsin. (6) Onları ayrı bir görüş, biçim ve yöntemle yeni bir bireşime sokabilsin. (7) Kısacası şiirinde bir kişilik gösterebilsin.”

Bu paragrafın konusu şairlerin benzerlikleri ve farklılıklarıdır. Yazar bu konuyla ilgili olarak şairlerin özgün olması gerektiği düşüncesini vurgulamaya çalışıyor. Paragraftaki her cümle bu ana düşünceyi ispata yönelik ayrıntılardır. Paragrafta konu dışı hiçbir öğe yoktur. Ayrıca 1. ve 2. cümleler “bunun gibi” bağlantı kelimeleriyle ve “kullanabilir” , “işleyebilir” yeterlik fiilleriyle; 2. ve 3. cümleler “ama bu özellik” bağlantı kelimeleriyle birbirine zincirin halkaları gibi bağlanmıştır. Ayrıca 4. cümlenin başındaki “yeter ki” edatı, 4. ve 5. cümlelerde kullanılan “başkalarından” kelimeleri; diğer cümlelerin başında bulunan “onları” ve “kısacası” sözcükleri hep dil- anlatım birliği sağlayan bağlantı unsurlarıdır.

Bu makalemde daha önce örnek metin olarak verdiğim paragrafları incelerseniz aynı özelliklerin onlarda da mevcut olduğunu rahatlıkla görürsünüz.

Ben paragrafı düz bir duvara da benzetirim. Aynı usta tarafından, aynı tuğlalarla örülmüş; aynı harçla sıvanıp kireçle boyanmış bir duvar düşünelim. Bu duvardan bir tuğla çıkarmak mümkün müdür? Evet, mümkündür. Fakat bu durumda boşluk tüm çirkinliğiyle göze batacaktır. Veya düz duvara fazladan bir tuğla ekleyebilir miyiz? Bunu yaparsak duvardaki kambur her göreni rahatsız edecektir.

Şimdi düz bir duvara benzettiğim bir paragraf örneği veriyorum. Fakat cümlelerden biri paragraftaki anlatımın ve düşüncenin akışını bozuyor. Başka bir paragraftan alınan, ana maddesi veya bakış açısı farklı olan bu cümleyi hemen fark edeceksiniz.

“(1) Sözcükler birtakım işaretlerdir. (2) İnsan bu işaretlerle düşünür. (3) Düşünürken nesnelerin yerine işaretleri, yani sözcükleri koyar. (4) Bir insanın söz dağarcığının zenginliği, ancak başkalarının söz dağarcığıyla karşılaştırıldığında ortaya çıkar. (5) Bu, zihnin işlemesini kolaylaştırır ve çabuklaştırır.”

Bu paragraftaki 4. cümle lüzumsuzdur. Çünkü bu cümlede konu (hem ana madde hem de bakış açısı) farklıdır. Ayrıca 3. ile 4. ve 4. ile 5. cümleler arasında bağlantı kelimeleri yoktur. 4. cümleyi silip 3’ten 5’e atladığımızda düşüncede ve anlatımda kopukluk olmadığını görürüz.

“(1) Çocukluğum Toroslardaki yaylalarda geçti. (2) Yayla hayatının kendine özgü, güzel yanları olduğu kadar sıkıntılı yönleri de vardır. (3) Sanıyorum bu yüzden suyu da ağacı da , suyla ve ağaçla haşır neşir olmayı da çok severim. (4) İsveç’e her gidişimde bu kadar mutlu olmam da belki bundan. (5) Çünkü İsveç gerçekten suyu da ağacı da bol bir ülke.”

Bu paragraftaki 2. cümle düşüncenin akışını bozuyor. Çünkü paragrafın tamamında ana madde yazarın kendisi, bakış açısı ise doğayla iç içe yaşamayı sevmesidir. Oysa ikinci cümlenin ana maddesi yayla hayatıdır, bakış açısı ise sıkıntılı yönleridir. Yazar yayla hayatının iyi veya kötü yönlerini başka bir paragrafta anlatmalıdır. Ayrıca yazarımız 3. cümleye “sanıyorum bu yüzden” diye başlamış. 3. cümledeki yargının gerekçesi, 2. cümledeki tespit olamaz. Yani yazarımızın doğayı çok sevmesinin nedeni yayla hayatının sıkıntılı yönleri değildir.

2. cümleyi paragraftan çıkarırsak cümleler arasında hem düşünce hem de dil birliği sağlanmış olur.


(Devamı var)