Savaştan Sonra Toplumsal Haklar
ingiltere de 1925 yılında, prim ödemeliren dayanan emeklilik, dul ve yetimlik sigortasının kurulması, toplumsal haklarda yepyeni bir dönemin ilk önemli habercisi oluyordu.
sosyal güvenlik sistemlerinin kurulması ve yaygınlaşması XX. yüzyılın en önemli ayırt edici özelliklerinden biridir. genel olarak devletin sosyal sorunlara müdahalesinin az, oy hakkının sınırlı, işçi örgütlenmelerinin güçsüz olduğu XIX.yüzyılda, kapitalistleşme ve sanayileşmenin getirdiği insan maliyetleri çok büyük olmuştur. iş kazaları kurbanları, acımasız çalışma koşullarının getirdiği hastalıklarla çalışamaz olanlar kendi başlarına kalıyor, ailelerin yaşlılarına bakmaları giderek güçleşiyordu. sanayileşme kentlerde yoğunlaştıkça bu tür sorunlar da kentlerde yoğunlaşıyordu.
XX. yüzyıla gelindiğinde teknolojik değişme hız kazanıyor, makineleşme, yeni işletme yöntemleri, büyük güçlü mali ve sınai tekeller karşısında sadece emek gücünü satarak geçinen ve giderek sayısı büyüyen işçi kesimi için yeni riskler doğuyordu. teknolojik işsizliğin yanında, belli aralıklarla ortaya çıkan ve uzun süren iktisadi bunalımlar insanları kitlesel olarak işsiz bırakıyordu. öte yandan ücretlilerin sayısı arttıkça işçi sendikaları büyüyor ve güçleniyordu. oy hakkı mülk sahibi olma koşuluna bağlanmaktan çıkarak genel oy hakkına dönüşüyordu. işçiler toplu direnişlerle bunu sağlıyordu. işçilere ve ailelerine gelirlerini yitirdikleri ya da çalışamaycak durumda kaldıkları zaman toplumsal güvenlik sağlanmasının kollektif bir sorumluluk olduğu görüşü giderek daha çok taraftar buluyordu.
kapitalistleşmenin ve sanayileşmenin daha geç başladığı almanya da sorunların da daha geç başlamasına karşın daha hızlı önlem alınıyordu. bismarck döneminde katılmanın zorunlu olduğu ulusal bir sigorta sistemi daha 1883 te kurulmaya başlıyordu. sosyalist hareketin işçileri etkilemesini önlemek üzere devlet birtakım toplumsal hakları tanıyordu; sağlıklı ve yaşantısından memnun işçiler, almanya ya daha güçlendirecekti. sigorta sistemi 1889 da çalışma gücünün tümüyle yitirilmesine karşı güvenceyi de kapsamına alıyordu. almanya örneğini 1888 de avusturya, 1891 de macaristan izledi.
XX. yüzyılın başından beri işçilerin kötü çalışma koşullarından dolayı hastalanmalı, hastalığa karşı örgütlü yardım sağlama mücadelesini yoğunlaştırdı. 1905 teki ağır iktisadi bunalım hastalıklara kitlesel işsizliği ekleyince ingiltere de önce 1908 de sakatlık, prim ödemesi olmadan 70 yaşında emeklilik, dul ve yetim sigortası getirildi. sonra da Lloyd george önderliğinde 1911 de ulusal sigorta yasası çıkarıldı. yasa işsizlik ve sağlık sigortası getiriyordu. kuşkusuz işverenlerin de sağlıklı işgücüne gereksinimi vardı. I.dünya savaşı sonrasında yaşanan kısa vadeli ekonomik genişleme döneminden sonra, 1920 den başlayarak çok ciddi ekonomik durgunluk ve işsizlik dönemine giriliyordu. bu sırada işçi hareketleri de oldukça yoğundu. sendika üyelerinin sayısı 8 milyonu aşmıştı. bu koşullarda 1920 ye gelindiğinde az sayıda iş kolunu kapsayan işsizlik sigortası genelleştiriliyordu. 1925 te de prim ödemelerine dayanan emeklilik, dul ve yetimlik sigortası sistemi getiriliyordu. almanya da da I.dünya savaşından sonra sosyal güvenlik sistemi işsizlik yaşlılık ve hastalık sigortalarını kapsamına alıyordu.
1930 ların büyük ekonomik bunalımı sosyal güvenlik sistemlerinin gelişme sürecini hızlandırdı. ingiltere de 1920 lerde ve 1930 larda işsizlik oranı yüzde 10-15 dolayındaydı. abd de 1930 ların ilk yıllarında çalışabileceklerin beşte biri işsiz kalmıştı. milyonlarca insan boş yatan müthiş bir üretim kapasitesi yanında yıllarca yoksulluk içinde yaşıyordu. II.dünya savaşına kadar hızlanan gelişmeler, artan devlet müdahalesi ile, savaştan sonra her gelişmiş ülkede kapsamlı sosyal güvenlik sistemlerinin kurulmasına yol açıyordu.
ikinci dünya savaşından sonra sosyal güvenlik uygulamaları ekonomik ve toplumsal istikrar ve denetim aracı olarak yeni bir boyut ve önem kazandı. büyük bunalımdan sonra, keynesci düşüncenin de etkisiyle, "refah devleti" yeni bir olgu olarak ortaya çıkıyordu. refah devletinin en önemli aracı da sosyal güvenlik sistemleri oldu. üretim kapasitesinin muazzam büyüdüğü, buna karşılık üretilen malları satın alacak kitlelerin gelirlerinin buna paralel olarak artmadığı ama bu kitlelerin önemli bir siyasal güç oluşturduğu gelişmiş sanayi ülkelerinde, refah devleti herkese iş, herkese sosyal güvenlik, belirli bir yaşam düzeyi, özellikle eğitim yoluyla fırsat eşitliği ve gelir bölüşümü adaleti vaat ediyordu. refah devleti, böylece, sosyal güvenceyi daha kapsamlı tanımlamaya başlıyordu. bu bakımdan en etkili gelişmelerden biri, 1942 de hazırlanan beveridge raporu, devlet, çalışanlar ve işverenlerin katkısıyla finanse edilen ulusal sigorta sistemi öneriyor ve şu sloganla ortaya çıkıyordu: "beşikten mezara herkese sosyal güvence!"
abd de başkan truman 1947 de "sosyal güvenlik sisteminin gelişmesi ve kapsamının genişlemesi özellikle olumludur, çünkü kitlesel alım gücünü ve pazarları güçlendirir, aynı zamanda enflasyonist baskıları da azaltır" diyordu. artık işsizlikle mücadele ve tam istihdam hedefi ulusal afetler ve dış saldırılar kadar devletin sorumluluğunda sayılıyordu.
nitekim refah devleti uygulamaları II.dünya savaşından başlayarak savaş sonrasında hem daha çok alanı kapsamaya başladı, hem yararlanan gruplar genişledi hem de sağlanan yardımların düzeyi yükseldi. giderek daha çok ülke sosyal güvenlik sistemi kurmaya ve genişletmeye başladı. az gelişmiş ülkeler de kervana katıldı. sosyal güvenliğin yararlandırdığı kesimlerin genişliği, yardım düzeyleri ve yararlandırma koşulları ülkeden ülkeye çok değişmesine, özellikle az gelişmiş ülkelerde yetersiz kalmasına karşın, genel tarihsel eğliim genişleme yönünde olmuştur.
Bu yazıya sadece sitemizin üyeleri yorum yapabilir
Tavsiye Et :
|
|
Oktay Çomak / 08.05.2008
Durağansız anlamlı bir makale okudum genel bilgiler çok iyi özetlenmiş,yazınızın bazı satırlarında kelimeler eksik yazılmış onlarıda düzeltebilirseniz iyi olur.
|
.jpg)
