Şiirde İmge Meselesi (2)

5 / 4 / 2008  Cumartesi tarihinde Erturan Elmas tarafından eklendi, 293 kez okundu...

“Söz maniden açılmışken harika bir imgeyle süslenen bir başka maniyi yazmadan geçemeyeceğim.Yara benden yara bendenSöyleyin yâra bendenNe biter ne tükenirOk senden yara bendenGençler flört ettikleri dönemde, hatta söz kesip nişanlı kaldıkları zamanlarda bile sürekli birbirlerine darılırlar, küserler. Âşıklar arasında sitem, naz, darılma kızma ve ...”

Okuyucu Puanı ;

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

Şiirde İmge Meselesi (2)

Söz maniden açılmışken harika bir imgeyle süslenen bir başka maniyi yazmadan geçemeyeceğim.

Yara benden yara benden
Söyleyin yâra benden
Ne biter ne tükenir
Ok senden yara benden

Gençler flört ettikleri dönemde, hatta söz kesip nişanlı kaldıkları zamanlarda bile sürekli birbirlerine darılırlar, küserler. Âşıklar arasında sitem, naz, darılma kızma ve barışma asla bitmez. Şairimiz bu manide sevgilisinin sitem, naz, hakaret, suçlama gibi hareketlerinin asla bitmediğini ve kendisinin de her türlü hakaret ve suçlamaya katlandığını söylüyor. Fakat bu gerçeği ilginç ve özgün bir benzetmeyle, “ok atmaların ve yaralanmaların bitip tükenmemesi” imgesiyle çarpıcı biçimde vurguluyor.

Şiirlerini özgün imgelerle bezemiş olan Ahmet Haşim herkesin bildiği bir doğa olayını, karanlık basınca kuşların yuvalarına girip susmalarını:

Kuşlar mıdır onlar ki her akşam
Âlemlerimizden sefer eyler

dizeleriyle ifade ediyor. Şair bu dizelerde daha önce hiçbir şairin aklına gelmeyen enteresan bir yorum yapıyor. Haşim, kuşların her akşam yaşadığımız âlemlerden sefer eylediğini, böylece gizlerle dolu bilinmez ülkelere gittiklerini ifade ederek özgün bir imge oluşturuyor.

Gurup vaktinde karanlığın yavaş yavaş doğaya hâkim olduğunu hayal edelim. Böyle bir ortamda bir gül bahçesi: yeşil yapraklar, kırmızı tomurcuklar, açılmış kırmızı goncalar ve irili ufaklı kırmızı güller… Akşamın bu vaktinde güllerin ince sapları ve yeşil yaprakları seçilemez, fakat boşlukta irili ufaklı kırmızı goncalar ve güller görülebilir. Haşim bu manzarayı:

Eğilmiş arza kanar muttasıl kanar güller
Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller

dizeleriyle betimliyor. Bizim ifade etmekte zorlandığımız bu doğa olayını kanayan bir yara benzetmesiyle anlatıyor. Güller arza eğilmiştir ve sürekli kanamaktadır. Uzaktan bakıldığında boşluktaymış gibi duran goncalar ve güller bir yaradan akan kan damlaları gibi tasavvur edilmiştir. Ayrıca gurup vaktinde doğaya hâkim olan kırmızı rengin etkisiyle aleve benzeyen dallarda kanlı bülbüller durmaktadır. İşte özgün imgeler… Haşim’e kadar akşamın bu renkleri, güllerin, dalların, bülbüllerin bu görünümleri bu tarzda hiç anlatılmamıştı.

Dağın başında bir çeşme düşünelim. Bu çeşmenin suyu yokuş aşağı yol bulup, bir bağdan başka bir bağa geçerek akar. Faruk Nafiz bu doğal olayı, Çoban Çeşmesi şiirinde şu dizelerle anlatıyor:

Leylâ gelin oldu Mecnun mezarda
Bir susuz yolcu yok şimdi dağlarda
Ateşten kızaran bir gül arar da
Gezer bağdan bağa çoban çeşmesi

Faruk Nafiz bu dörtlükte özgün bir imge yakalayarak, suyun bağdan bağa sınır tanımadan yokuş aşağı akmasını, ateşten kızaran bir gül bulup onu sulama arzusuna bağlamaktadır.

Bu örneklerden şu sonuçlara ulaşabiliriz. Şairler herkesin bildiği bir durumu, tanık olduğu bir manzarayı herkesten farklı görmekte veya herkesten farklı ifade etmektedir.

Prof. Dr. Doğan Aksan bir şiir terimi olarak imgeyi: “Sanatçının çeşitli duyularla algıladığı özel ve özgün bir görüntünün dile aktarılışıdır; bir betimlemeden ziyade öznel bir yorumdur.” sözleriyle tanımlıyor.

Karlı dağların başında
Salkım salkım olan bulut
Saçın çözüp benim için
Yaşın yaşın ağlar mısın?

Bu dörtlüğü söyleyen Yunus’un amacı elbette ki bir manzara tasviri yapmak değildir. Bizim her zaman gördüğümüz bir manzarayı öznel ve özgün biçimde yorumlamaktadır. Tepeleri karla kaplı dağların başında salkım salkım bulutlar vardır: bulutlar ağlayacak, yani yağmur yağdıracaktır. Daha sonra yağmur sularıyla eriyen karlar küçük, siyah derecikler oluşturarak dağların tepelerinden aşağı akacaktır. Yunus dağları bu haliyle saçlarını çözüp ağlayan bir kadına benzetmektedir. Son dizede ise kendi çaresizliğini ve acınacak durumunu hatırlatarak saçını çözüp ağlayan bu kadının kendisi için ağlamasını istemektedir.

İşte özgün imge budur. Hepimizin defalarca gördüğü bu manzarayı Yunus tasvir etmiyor, gördüklerini öznel biçimde yorumluyor.

(Devamı var)