 Özel Arama |
|
| Özel Arama |
|
Sözcüklerde Anlam Kaymaları(3)Sözcüklerde Anlam Kaymaları(3)Anlam genişlemesi ise mevcut bir sözcüğün bilinen anlamları dışında yeni ve farklı bir anlamda kullanılmasıdır. Meselâ “artı” sözcüğü toplama işleminde + işaretinin adıdır. Bu sözcük TDK tarafından matematik terimi olarak türetilmiş ve halkımızca benimsenip kullanılmıştır. Sonraları bu sözcük “fazlalık, iyi özellik” anlamında da kullanılır olmuştur. “Okulumuzun diğerlerine göre bazı artıları var.” cümlesinde bu anlamda kullanıyoruz. Dikkat ettiyseniz son yıllarda bu sözcük “Adam bana borcunu ödemedi artı hakaret etti.” cümlesindeki gibi “üstelik, ayrıca” anlamında da kullanılıyor. “Artı” sözcüğünün bu yeni anlamı yaygınlaşır, halk tarafından benimsenirse zorunlu olarak sözlüklerde de yer alacak, dolayısıyla bu kelimede anlam genişlemesi gerçekleşecektir.Kırk elli yıl önce yayımlanan romanları, gazeteleri inceleyin. Hiçbirinde “Eve gidip banyo alacağım. Bir içki alır mıydınız?” gibi kullanışlar yoktur. Yani almak sözcüğünün “yıkanmak, içmek” anlamları yenidir. Veya dikkat edin, son yıllarda “Sanatçımız 20.30’da sahne alacak.” cümlesinde olduğu gibi “almak” sözcüğü “programını icra etmek” anlamında kullanılıyor, başka deyişle bu sözcük anlam genişlemesine uğruyor. Benim gençliğimde “flört etmek, arkadaşlık teklif etmek” gibi deyişler vardı. Şimdiki gençler “biriyle çıkmak, çıkma teklif etmek” diyor. Yani “çıkmak” sözcüğü yeni bir anlam kazanıyor. “Çıktı” sözcüğünün isim olarak anlamı “üretim sonucu ortaya çıkan ürün”dür. Bilgisayarın yaygınlaşmasıyla “bilgisayarda yazılmış bir metnin kâğıda dökülmüş biçimi” anlamını kazanmış böylece bu sözcük çok anlamlı olmuştur. Sırası gelmişken birkaç tane de olumsuz örnek vereyim. On – on iki yıl önce Barış Manço, Mega-Manço diye bir kaset çıkardı. Bu isim herkesi çok şaşırttı. Barış Manço ne demek istemişti? Şunu diyordu Barış: Eskiden büyük ses sanatçılarına “yıldız” , “büyük yıldızımız” diyorlardı. Sonraları “yıldız” yerine “star” dediler. “Star”ın yanına büyük yakışır mı? Elbette yakışmaz. “Süperstar” dediler. Barış “Mega-Manço” derken süperin de süperi demek istemişti. Biz “mega” sözcüğünü fizik derslerinde bir birimin milyon katı anlamında bir ön ek olarak öğrenmiştik: Megaton, megavat… Fakat Barış Manço bu sözü çok farklı ve yeni bir anlamda kullanmıştı. Derken bu kullanış yaygınlaştı. Mega dershaneler, mega soru bankaları, mega manavlar türedi. Ne zamanki gazeteler mega kupon vermeye başladı, o zaman söz ayağa düştü ve bu sözcük yabancı bir sanatçıyla bir Türk şarkıcının isminin önüne yapışıp kaldı: Mega star Michael Jackson, mega star Tarkan… Son yıllarda argo kabul ettiğim, güzel Türkçemizi bozduğunu düşündüğüm bazı ifadeler sizin de dikkatinizi çekmiştir: O falan olmak, oha falan olmak, n’abersiz… Bu sözlerin gençler arasında geçici bir moda olduğunu, zamanla unutulacağını düşünüyorum. Yukarıda “artı, almak, çıkmak” örnekleriyle ifade ettiğim anlam genişlemeleri tarih boyunca var olmuştur ve var olacaktır. Halkımız, kullandığı kelimelere yeni anlamlar yüklemeye devam edecektir. Kırk yıl öce yayımlanmış bir sözlükte çok kullanılan bir kelimenin beş anlamı varsa bugün on anlamı olabilir, bu rakam kırk sene sonra on beşe, yirmiye çıkabilir. Biz kelimelerin bu anlamlarına temel, yan, mecaz anlamlar diyoruz. Meselâ “hava” denince aklımıza “içinde birtakım gazların bulunduğu, ciğerlerimize çektiğimiz renksiz ve kokusuz madde” gelir. Bu, sözcüğün temel anlamıdır. “Havada bulut yok.” cümlesinde gökyüzü anlamında kullanıyoruz; bu kullanışta da bir hava söz konusudur ama temel anlamdan da farklıdır. Bu, sözcüğün yan anlamıdır. “Adam ellerini havaya kaldırdı.” derken “gökyüzü” demek istemiyoruz; “göğe doğru” diyoruz. Bu da bir başka yan anlamdır. “Bugün hava güzel.” cümlesinde ise “ısı, nem, bulut, yağmur gibi meteorolojik etkenlerin tümü” anlamında kullanıyoruz. Bu kullanışta da bir hava söz konusu olduğu için yine yan anlamdır. “Havasından geçilmiyor.” cümlesinde ise maddî bir hava söz konusu değildir; “sükse, gösteriş” anlamında kullanıyoruz. Bu da sözcüğün mecaz anlamıdır. Her sözcüğün bir temel anlamı vardır. Yan anlamı olmayabilir veya olabilir. Bazı sözcüklerin bir, beş, on yan anlamı mevcuttur. Meselâ “çıkmak” sözcüğünün 56 yan anlamı vardır. İnanmayanlar TDK’nin Türkçe Sözlük’ünü tıklasın. (SON) 
Yazı Sahibi
Etiketler
sozcuklerde+anlam+kaymalari+3+ , sözcüklerde , anlam , kaymaları , 3 , erturan , elmas , bilimsel , makaleler ,
Yazı İşlemleri Okuyucu Puanı
Telif Hakkı Uyarısı Sözcüklerde Anlam Kaymaları(3) isimli yazı, Erturan Elmas tarafından 12/13/2007 tarihinde sitemize eklenmiştir. Aksi ispat edilmediği sürece, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu 81. Maddesi gereği eserin tamamının telif hakları yazara aittir. Herhangi bir şekilde "alıntı olduğu ve hangi yazara ait olduğu" belirtilmeden ve yazarın sitemizdeki sayfasına link vermeden kullanmak hırsızlıkla eşdeğer suçtur. İlgili Kanun gereği Eser sahibi şikayetçi olduğu taktirde cezai müeyyidesi 3 yıldan 6 yıla kadar paraya çevrilemez hapis, 150.000/300.000 YTL ağır para cezasıdır. Yine İnternet yasası gereği de her hangi bir sitede yazıların kullanılması halinde site sahipleri sorumlu olup, sistemlerini Cumhuriyet Savcılıklarının incelemelerine açmak durumundadır. Gelişen teknoloji sayesinde yapılan incelemeler; IP tespiti ve yazının gönderildiği bilgisayarın bulunmasına imkan vermektedir. Şikayet halinde, sitemizin avukatları da konu ile ilgileneceklerdir...
Bu yazıya sadece sitemizin üyeleri yorum yapabilir
Tavsiye Et :
Kasım
25
Yunus`tan Bilmece Gibi Bir Şiir (3)
• Erturan Elmas • Bilimsel Makaleler • 145 kez okundu. • 8 kez yorumlandı.
Kasım
24
Yunus`tan Bilmece Gibi Bir Şiir (2)
• Erturan Elmas • Bilimsel Makaleler • 92 kez okundu. • 6 kez yorumlandı.
Kasım
16
Kasım
13
Kasım
10
Kasım
25
Yunus`tan Bilmece Gibi Bir Şiir (3)
• Erturan Elmas • Bilimsel Makaleler • 145 kez okundu. • 8 kez yorumlandı.
Kasım
24
Kasım
24
Yunus`tan Bilmece Gibi Bir Şiir (2)
• Erturan Elmas • Bilimsel Makaleler • 92 kez okundu. • 6 kez yorumlandı.
Ekim
21
Yunus`tan Bilmece Gibi Bir Şiir (1)
• Erturan Elmas • Bilimsel Makaleler • 325 kez okundu. • 9 kez yorumlandı.
Ekim
20
Şubat
2
Şiirde Ahenk Öğeleri (5)
• Erturan Elmas • Bilimsel Makaleler • 5551 kez okundu. • 4 kez yorumlandı.
Aralık
25
Çocuklara Okuma Sevgisi Nasıl Kazandırılır
• Erturan Elmas • Eğitim Makaleleri • 3512 kez okundu. • 4 kez yorumlandı.
Ekim
12
Sözcüklerde Anlam Kaymaları (1)
• Erturan Elmas • Bilimsel Makaleler • 2803 kez okundu. • 8 kez yorumlandı.
Aralık
24
Çocuklara Okuma Sevgisi Niçin Kazandırılır
• Erturan Elmas • Eğitim Makaleleri • 2438 kez okundu. • 8 kez yorumlandı.
Aralık
20 |
 |
 Site Menüsü
 Köşe Yazıları
 Sponsor Reklamlar
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
(1).jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg){kind=small}
.JPG){kind=small}
